Scenę muzyczną Paryża za panowania Ludwika XV można określić jako prawdziwie kosmopolityczną. Zmianę preferencji estetycznych widać już twórczości powstałej w pierwszych latach XVIII wieku, kiedy kompozytorzy francuscy coraz chętniej zaczęli w swoich utworach asymilować elementy stylu włoskiego. Charakterystyczne jest, że koncepcje dotyczące stworzenia stylu mieszanego (les goûts rèunis) rozwinęli w pierwszej kolejności twórcy muzyki instrumentalnej. W przeciwieństwie do opery, która z natury związana była z morfologią języka oraz literaturą danego kraju, kompozycje pozbawione semantyki tekstu, bardziej nadawały się do prób stworzenia uniwersalnego języka muzycznego. Możliwości prezentacji we Francji utworów włoskich i niemieckich znacząco zwiększyły się, kiedy w 1725 roku Anne Danican Philidor (1681-1728) postanowił zorganizować w pałacu Tuileries cykl koncertów publicznych, nazwanych Concert Spirituel, wypełniając tym samym istotną lukę w życiu muzycznym Paryża. Jakkolwiek początkowo wykonywano podczas nich głównie dzieła religijne kompozytorów francuskich, repertuar bardzo szybko stał się zróżnicowany pod względem stylistycznym oraz prawdziwie międzynarodowy. Wielu czołowych twórców epoki pisało swoje utwory z myślą o Concert Spirituel, wliczając w to kompozytorów muzyki instrumentalnej, takich jak Jean-Marie Leclair (1697-1764), Michel Blavet (1700-1768), czy Joseph Bodin de Boismortier (1689-1755). Postać Boismortiera można określić mianem francuskiego Telemanna. Podobnie do swojego niemieckiego odpowiednika, hołdował on idei stylu mieszanego oraz eksperymentował z nietypowymi rozwiązaniami instrumentacyjnymi. Boismortier był również jednym z pierwszych kompozytorów nie posiadających zamożnego patrona lub protektora, utrzymujących się wyłącznie ze swojej twórczości. Pozycję tę zawdzięczał przywilejowi królewskiemu (1724) na druk i sprzedaż nut, co pozwoliło mu uniknąć konieczności podejmowania pracy nauczyciela lub szukania zatrudnienia jako instrumentalisty w którymś z licznych zespołów dworskich. Jakkolwiek zapamiętany dzięki bogatej twórczości instrumentalnej, Boimortier uprawiał wszystkie ówczesne gatunki muzyczne, łącznie z tragédie lirique i grand motet. Spośród licznych utworów na uwagę zasługują przede wszystkim nowatorskie koncerty na 5 fletów bez towarzyszenia orkiestry i basso continuo (1727), sonaty na flet i klawesyn obbligato (1741) oraz suity na flet i basso continuo (1731), które stanowią przedmiot niejszego nagrania. W przypadku tego ostatniego zbioru, Boismortier przewidział możliwość wykonania w dwóch alternatywnych rodzajach obsady - z towarzyszeniem załączonego generałbasu, albo zupełnie solo. Pomimo wyraźnego osadzenia w estetyce stylu francuskiego (zwłaszcza we wstępnych préludes), utwory te zdradzają jednak wyraźne wpływy włoskie, zwłaszcza w figuracyjnych przebiegach części tanecznych utrzymanych w szybkim tempie. Muzyka kameralna francuskiego baroku stanowi dla instrumentalisty grającego na flecie podłużnym pewne wyzwanie. W kraju nad Sekwaną już w pierwszych latach XVIII wieku instrument ten stracił na popularności, ustępując miejsca swemu „rywalowi” – fletowi poprzecznemu. W wyniku zmian preferencji brzmieniowych, liczba kompozycji wykorzystujących w obsadzie flet podłużny pozostawała niewielka, zwłaszcza jeśli dokonamy porównania z ówczesnym repertuarem angielskim, niemieckim, a nawet włoskim. Sytuację tę widzimy już w twórczości nestora francuskiej szkoły fletowej - Jacquesa Martina Hotteterre`a (1674-1763). W większości swoich kompozycji sygnalizował on możliwość użycia fletu podłużnego in F, jednak wyłącznie w roli instrumentu alternatywnego. Wymagało to jednak od muzyków przetransponowania wszystkich partii utworu o interwał tercji małej lub kwarty w górę. Praktyka ta została wykorzystana w niniejszej rejestracji, stanowiące pierwsze kompletne nagranie suit Boismortiera w wykonaniu na flecie podłużnym solo. Kolejnym problemem była kwestia doboru instrumentu. Próby wykorzystania fletów w niskim stroju, charakterystycznym dla muzyki francuskiego baroku (tak zwany Ton d`Opéra był około cały ton niższy od współczesnego) nie dawały niestety zadowalających rezultatów. Dotyczyło to zwłaszcza części zdradzających wpływ stylu włoskiego, zwłaszcza fragmentów figuracyjnych. Z uwagi na chęć uzyskania większej błyskotliwości brzmienia, wybór ostatecznie padł na instrument w stylu niemieckim - kopię fletu Jacoba Dennera w stroju a1=415 Hz – co jednocześnie okazało się dobrze korespondować z nieco „kosmopolitycznym” charakterem tej muzyki. (Marek Nahajowski) Wydanie płyty z suitami Boismortiera na flet podłużny solo zostało przeprowadzone w ramach projektu badawczego „systemy strojenia i temperacje muzyczne – percepcja słuchowa”, prowadzonego przez Katedrę Teorii Muzyki Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi. Celem projektu jest badanie odbioru muzyki wykonanej w różnych systemach intonacyjnych – badanie wrażliwości intonacyjnej, wpływu intonacji na postrzeganie i interpretację utworu, szukanie metod uczenia się nowych intonacji. Niniejsza płyta jest ilustracją wykorzystania stroju naturalnego w realizacji XVIII-wiecznej muzyki na instrument dęty solo. Najbardziej interesującą cechą tego stroju jest fakt pewnej płynności intonacyjnej występującej w zależności od zmieniającej się harmonii w ramach jednej tonacji oraz percepcji różnych tanacji w kolejnych suitach. W efekcie subtelne zmiany wysokość poszczególnych dźwięków dyktowane będą poprzez przebieg harmoniczny utworu i ich rolę jako określonych składników akordu, zwłaszcza tercji i kwinty. Niniejsze nagranie doskonale nadaje się do prezentacji stroju naturalnego i jego niuansów. Marek Nahajowski (ur. 1979), teoretyk muzyki, flecista grający na kopiach instrumentów historycznych; ukończył z wyróżnieniem studia w zakresie teorii muzyki pod kierunkiem Ryszarda Daniela Golianka (Łódź 2003) oraz fletu podłużnego w klasie Tomasza Dobrzańskiego (Wrocław 2007); od 2010 roku adiunkt w Katedrze Teorii Muzyki w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, gdzie prowadzi przedmioty związane z praktyką wykonawczą muzyki baroku, historią teorii muzyki i praktyki kompozytorskiej, a od 2011 roku także klasę fletu podłużnego. Jest autorem pierwszego polskiego tłumaczenia traktatu Johanna Joachima Quantza Versuch einer Anweisung die Flöte traversiere zu spielen oraz rozprawy poświęconej jego sonatom fletowym (wyd. Łódź 2013), za którą otrzymał nagrodę w prestiżowym Konkursie im. Ks. Prof. Hieronima Feichta. Zainteresowania naukowe Marka Nahajowskiego koncentrują się na hermeneutycznej interpretacji utworów muzycznych XVI-XVIII wieku oraz estetyce i praktyce wykonawczej epoki baroku i wczesnego klasycyzmu. Jako instrumentalista występował z wieloma zespołami muzyki dawnej, m.in. Il Tempo, Ars Cantus, Concerto Polacco, Royal Baroque Ensemble, Filatura di Musica. Marek Nahajowski jest również zapraszany jako gościnny wykładowca kursów interpretacji muzyki dawnej. W 2014 roku ukazała się jego płyta solowa poświęcona fantazjom fletowym Georga Philippa Telemanna (RecArt 0009).
- Wykonawca Nahajowski Marek
- Data premiery 2018-02-23
- Nośnik CD
- Muzyka poważna / Dawna
- 2-02-2020, 01:42
- 0
- 0
- admin
